MUKUUME EBY’OBUWANGWA NENONO ZAFFE-OMULOODI W’EKIBUGA LUKWAGO

Bya Mugula@mugula namunye news

Meeya wa Kampala, Erias Lukwago akubye omulanga gw’okukuuma ebifo eby’obusika eby’ekitiibwa mu kibuga mu ngeri yonna.

Bwabadde ayogerera mu mukolo gw’omulundi ogw’omukaaga ogw’okugaba engule z’obusika okuva mu kitongole kya Cross Cultural Foundation Uganda ogwabadde ku Mayor’s Palour mu Kampala, Lukwago agambye nti atabukidde abakulembeze abasinga obungi mu kibuga kino obutaba na ndowooza ya kukuuma.

Okulima n’okusiima eby’obusika byaffe mu mulembe gwaffe oguliwo kati kukyabula.Tukyalina okusoomoozebwa okunene mu kwekenneenya kwange. Emirundi mingi emirundi tufuumuulwa singa tuba akabonero k’obusika bwaffe n’empisa z’obuwangwa. Waliwo engeri gy’otunuulirwa mu bantu n’oluusi mu ngeri enyooma ennyo,” Lukwago bwe yagambye.

“Nga ekitongole kya KCCA, tulwanirira enteekateeka ey’enkyukakyuka. Oluusi tutuuka mu bibuga ebikulaakulanye ne twagala okukuba ebifaananyi okubitwala okudda eka naye bingi bikoleddwa mu ngeri nti ebintu eby’edda n’ebintu eby’oku nguudo byogera ku busika bwabyo ekintu ekizibu ennyo wano. Enteekateeka y’enkyukakyuka gye tugoberera ng’ekibuga mu ngeri emu ekyusakyusa eby’obusika byaffe. Bangi ku mmwe muwagira ennyiriri eyo naye etulekedde ebintu bitono nnyo eby’amakulu mu byafaayo mu kibuga kino.”

Lukwago agamba nti okwawukanako n’ebibuga ebirala, Kampala y’emu etalaga busika bwayo n’ebyafaayo byayo mu ngeri yonna.

“ Ekibuga kirina okusobola okwogera ku byafaayo byakyo n’obusika bwakyo naye mu Kampala ne Uganda emboozi ya njawulo. Okusoomoozebwa okukulu y’engeri gye tutwalamu omulembe naye mu kiseera kye kimu ne tukuuma obusika bwaffe.  Twaggyawo ebizimbe bingi nnyo eby’amakulu mu byafaayo.  Tandika n’akabonero ka KCCA. Yalabika ng’entono naye ng’eyogera nnyo. Eyaffe eyasooka yalina Uganda Kob ne Impala eyannyonnyola Kampala naye akabonero akaliwo kati kali munaala gwokka oguliko ekigambo ekinene ennyo ekya KCCA. Naye tunuulira Nairobi n’ebibuga ebirala ebiriraanyewo nga Dar Es Salaam. Owaffe muzizo.”

“Waliwo ebizimbe ebirala bingi eby’obusika n’ebyafaayo eri ekibuga kino n’eggwanga naye bingi bimenyeddwa. Lwaki twandibadde tusaanyaawo Nile Mansions mu linnya ly’omulembe? Kyandibadde kisigala awo ng’ekkomera okutujjukiza nti ennaku ezo ez’ekizikiza twazifuna n’okujjukiza buli kiseera nti tetulina kuziddayo.”

Lukwago wabula yasabye wabeewo kaweefube mu bugenderevu okulaba ng’ebifo bya Kampala eby’omuwendo n’ebijjukizo biddizibwa bye yagambye nti byogera nnyo ku byafaayo by’ekibuga.

Fredrick Nsibambi, amyuka akulira ekitongole kya Cross Cultural Foundation Uganda(CCFU) agamba nti waliwo okusoomoozebwa kungi mu kukuuma n’okukuuma eby’obusika mu Uganda.

“Ekimu ku bisomooza kiva mu kulemererwa okutegeera n’okusiima obusika buno. Abantu abamu bagamba lwaki tukuuma obusika buno obw’amatwale ate nga si bwaffe? Olwo abalala ne bagamba oba kya mulembe gwa matwale, kitundu kyaffe n’obusika bwaffe,” Nsibambi bwe yagambye.

“ Okusoomoozebwa okulala kwe kuba nti abantu tebalaba mugaso gwa bifo bino eby’ebyafaayo mu by’enfuna, mu mbeera z’abantu n’ebyobufuzi ate nga bwe biba bikuumibwa bulungi, nsibuko nkulu ey’obugagga bw’obulambuzi ng’ebifo eby’obulambuzi. E Bulaaya tebalina ppaaka za ggwanga wabula ebizimbe eby’ebyafaayo era abantu basasula ssente nnyingi okuzilambula. Singa tukuuma ebizimbe byaffe eby’ebyafaayo, tusobola okuyingiza ssente nnyingi.”

Wabula agamba nti ng’ekitongole ky’obwannakyewa, CCFU cant do much to save the country’s heritage sites and monuments since their okusinga byesigamye ku nsimbi z’abawaayo.

Nsibambi wabula agamba nti mu biseera eby’emabega bayambako okukola okunoonyereza n’okuwandiika ebifo eby’obusika n’ebijjukizo okwetoloola eggwanga kyokka nga bakolagana n’abakulembeze b’ebitundu nga KCCA okuvaayo n’ebiragiro ku bizimbe n’ebifo.

Engule zino

Mu kawungeezi k’Olwokuna, abantu musanvu be baaweereddwa engule olw’omulimu gwe baakola mu kukuuma n’okutumbula eby’obusika bya Uganda- ka bibeere ebizimbibwa, eby’obutonde oba ebitakwatibwako.

Josephine Kyomuhendo, omukugu mu kukola eco-sustainable designer ow’e London ow’obusika bwa Uganda yaweereddwa engule olw’engoye n’ebikozesebwa eby’enjawulo ebitabula emisono egy’obuyiiya n’emifaliso n’obukodyo bwa Uganda obw’ekinnansi.

Dr.Yolam Nsamba,eyali omuwandiisi ow’obwannannyini owa kabaka w’e Bunyoro-Kitara yaweereddwa engule olw’okuwaayo obulamu okukuuma ebyafaayo n’obuwangwa bw’obwakabaka ate nga munnamawulire omukadde, Tony Owana asiimiddwa olw’ekitebe ekitono ky’abadde alaga ebyafaayo n’obusika bwa Uganda eby’obugagga.

Ate ku ludda olulala, olukiiko lwa Uganda Nubian consultative forum e Bombo nakyo kyasiimibwa olw’okukuuma omuzikiti ogwa 1922 mwe baatendekebwa bamaseeka abamanyiddwa mu Uganda, omukenkufu omututumufu Omunigeria Muhammad Abdulah okuva mu ssaza ly’e Bonu n’eyali Pulezidenti Iddi Amin.

Ebirala byali obwakabaka bwa Rwendike olw’okulwanirira okukuuma ekibira ekitukuvu e Kotilo awaziikibwa omutaka wa Madi okuva mu bwakabaka bwa Rwendike, Tooro Botanical gardens okutegeera, okutwala omuwendo n’okukuuma ebitonde eby’enjawulo ne munnamawulire Bamuturaki Musinguzi olw’okukola lipoota n’okuwandiika emiko egyekuusa ku bantu abatono enzaalwa, eddagala ly’ekinnansi, ebizimbe n’ebifo eby’ebyafaayo.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *